Bán Đảo Sơn Trà

Tại The Locals, mỗi khi dẫn khách đi khám phá Hội An, chúng tôi hay tránh những con phố đông nhất vào lúc 3 giờ chiều, và rẽ vào đường Phan Châu Trinh thay vào đó. Không phải vì nơi đây có gì đặc biệt nếu nhìn lướt qua. Nhà phố bình thường, vỉa hè hẹp, ánh nắng chiều đổ vàng. Nhưng nếu bạn ghé mắt vào một trong những căn nhà mở toang cửa, bạn sẽ thấy: tre, vải lụa, dây thép, hồ dán, và đôi bàn tay của người đang làm ra thứ ánh sáng sẽ thắp lên phố cổ tối nay.

Đèn lồng Hội An không phải hàng nhập khẩu, không phải sản xuất hàng loạt. Ít nhất là phần lớn những chiếc bạn thấy treo trên các con phố lịch sử vẫn vậy. Nghề này có gốc rễ từ thế kỷ 16 - 17, khi Hội An còn là thương cảng sầm uất nhất Đông Nam Á, nơi thương nhân Nhật Bản, Trung Hoa và người Việt cùng sinh sống, cùng mang theo văn hoá của mình, và dần dần tạo ra thứ gì đó hoàn toàn mới. Đèn lồng Hội An là kết quả của sự pha trộn đó: dáng bầu dục từ ảnh hưởng Nhật, màu sắc rực rỡ từ người Hoa, chất liệu vải lụa từ làng nghề địa phương.

Không có hai chiếc đèn nào giống nhau

1. Vật liệu
1. Vải lụa
2. Kết quả

• Đèn lồng 1
• Đền lồng 2
• Đèn lồng 3
• Đèn lồng 4

Không có hai chiếc đèn nào giống nhau

Quy trình làm một chiếc đèn lồng truyền thống bắt đầu từ khung. Ngày xưa hoàn toàn là tre — vót mỏng, ngâm nước, uốn bằng tay rồi buộc chặt bằng dây. Ngày nay nhiều xưởng dùng dây thép mỏng thay cho tre vì bền hơn, đỡ bị mối mọt hơn, nhưng kỹ thuật uốn vẫn hoàn toàn thủ công. Một người thợ lành nghề có thể hoàn thiện một khung đèn trong khoảng 30 phút. Người mới học — như chúng tôi đã kiểm chứng, mất gấp ba lần và kết quả không được đem ra so sánh.

Vải lụa được cắt theo khung, kéo căng đều rồi dán bằng hồ tự nhiên. Màu sắc là bước mà người thợ có nhiều quyền sáng tạo nhất: đỏ truyền thống, vàng nghệ, xanh lam, cam đất, mỗi màu mang một ý nghĩa riêng trong văn hoá địa phương. Phần trang trí thêm tua rua, thêu hoa văn, hay để trơn thanh lịch là do thị hiếu của từng gia đình làm nghề. Đó là lý do đèn lồng của xưởng cô Lan trông khác với xưởng bà Mười ngay đầu phố, và cả hai đều đúng.

"Chúng tôi không sản xuất đèn lồng, chúng tôi làm đèn lồng"

Hiện tại tại Hội An còn khoảng 7- 8 gia đình giữ nghề làm đèn lồng theo phương pháp truyền thống hoàn toàn thủ công. Con số này đã giảm đáng kể so với hai thập kỷ trước, nhưng không biến mất, một phần nhờ du lịch tạo ra nhu cầu, một phần nhờ những người trẻ trong các gia đình đó chủ động chọn gắn bó với nghề. Không phải vì không có lựa chọn khác, mà vì họ thấy giá trị trong việc tiếp nối. Đó là câu chuyện khác hẳn với "truyền thống bị bỏ quên", đây là truyền thống được chọn lại.

Mỗi tối tại Hội An, khoảng 18 giờ, khi những chiếc đèn lồng dọc phố Nguyễn Thái Học bắt đầu sáng lên, thành phố đổi màu theo đúng nghĩa đen. Từ trắng và nâu của ban ngày sang đỏ, vàng, xanh của ban đêm. Nếu bạn biết rằng mỗi chiếc đèn đó từng là một buổi chiều trong căn nhà hẹp, một đôi tay và một quyết định không chọn tốc độ, ánh sáng đó sẽ trông khác đi một chút. Ấm hơn, thật ra.